മോഹിനിയാട്ടം ജനകീയമാക്കണം!

ശ്ലോകം ജനകീയമാക്കണമെന്നും പാവങ്ങളുടെ ശാർദ്ദൂലവിക്രീഡിതമാണ് ഇന്ദ്രവജ്ര എന്നുമൊക്കെ പറഞ്ഞുനടക്കുന്നയാളാണ് ഞാൻ. അതേസമയം, ശാർദ്ദൂലവിക്രീഡിതശ്ലോകങ്ങൾ ചൊല്ലേണ്ടതെങ്ങനെ, ചാരുകസേരയിലിരുന്ന് ചൊല്ലാനുള്ള സുഖമെന്താണ് എന്നൊക്കെ അക്ഷരശ്ലോകക്കാർ ക്ലാസെടുക്കുന്ന വീഡിയോ കാണേണ്ടതായും വരാറുണ്ട്.

അവർക്കുവേണ്ടി,

ആരണ്യാന്തരഗഹ്വരോദരതപസ്ഥാനങ്ങളിൽ, സൈന്ധവോ-
ദാരശ്യാമമനോഭിരാമപുളിനോപാന്തപ്രദേശങ്ങളിൽ

എന്നതിനു പകരം,

നൃത്തം കണ്ടുമടുത്തു രണ്ടുമിഴിയും കൂമ്പുന്നനേരം മുതൽ
മൊത്തം കെട്ടുമിറങ്ങി, നിദ്രവരുവാൻ കാക്കുന്ന യാമം വരേ

എന്നൊക്കെ പണ്ട് ഞാൻ എഴുതിയിട്ടുണ്ട്.

സഹൃദയസാധാരണക്കാരന്റെ അലസമായ ആസ്വാദനവും വിഷയവിദഗ്ധന്റെ ഗഹനമായ ആസ്വാദനവും തമ്മിലുള്ള ഈ അകലം ശ്ലോകത്തിനു മാത്രമല്ല, ക്ലാസിക്കൽ കലാരൂപങ്ങൾക്കെല്ലാം ബാധകമാണ് എന്നു തോന്നിയത് ഡോ. നീനാ പ്രസാദിന്റെ മോഹിനിയാട്ടം കാണാൻ ഇടയായപ്പോഴാണ്. നൃത്ത-നൃത്യ-നാട്യങ്ങളിലെല്ലാം ഗംഭീരമായിരുന്ന ആ അവതരണം കണ്ടുകൊണ്ടിരിക്കെ, മോഹിനിയാട്ടം എങ്ങനെ കൂടുതൽ പ്രേക്ഷകരിലേക്ക് എത്തിക്കാം എന്നായി ചിന്ത.

ഈ ലേഖനം എഴുതാനായി കാര്യവിവരങ്ങൾ ശേഖരിക്കുന്നതിനിടെ നീനാ പ്രസാദിന്റെ വിക്കിപ്പീഡിയ പേജിൽ, “ഓരോ അവതരണവും പണ്ഡിതോചിതമായ ആസ്വാദനത്തിന് ഇണങ്ങുംവിധം പ്രൗഢമായിരിക്കുമ്പോഴും അത് ജനകീയമായ ഒരു മാനം പുലർത്തുന്നതിൽ വിജയിച്ചിട്ടുണ്ട്” എന്ന് കണ്ടു. അതിനാൽത്തന്നെ മോഹിനിയാട്ടം കൂടുതൽ പേർക്ക് പ്രാപ്യമാക്കാം എന്ന ആശയം പുതിയതല്ലെന്നും, “ഇതൊക്കെ ഞാൻ ഒരുപാട് കേട്ടിട്ടുണ്ട്” എന്നും നീനാ പ്രസാദ് പ്രതികരിച്ചാൽ അത്ഭുതപ്പെടാനില്ല.

"മോഹിനിയാട്ടം ഇപ്പോഴേ ജനകീയമാണ്; കൂടുതൽ സഹായിക്കല്ലേ" എന്ന് കരുതുന്നവർ തുടർന്നുവായിക്കുന്നത് വെറുതേ രക്തസമ്മർദ്ദം കൂട്ടുകയേയുള്ളൂ!

നർത്തകിയും നൃത്തസംവിധായികയും അദ്ധ്യാപികയും ഗവേഷകയുമാണ്, ഇക്കാലത്തെ മോഹിനിയാട്ടം കലാകാരികളിൽ പ്രമുഖയായ നീനാ പ്രസാദ്. മോഹിനിയാട്ടത്തിന്റെ പാരമ്പര്യശൈലിയും പുതിയ ആശയങ്ങളും ചേർത്തുകൊണ്ട് സ്വന്തമായൊരു നൃത്തഭാഷ രൂപപ്പെടുത്താൻ അവർക്ക് കഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. മോഹിനിയാട്ടത്തിനു പുറമേ ഭരതനാട്യം, കുച്ചുപ്പുടി, കഥകളി എന്നിവയിലും അവർ പ്രഗത്ഭയാണ്. '𝑇ℎ𝑒 𝐶𝑜𝑛𝑐𝑒𝑝𝑡𝑠 𝑜𝑓 𝐿𝑎𝑠𝑦𝑎 𝑎𝑛𝑑 𝑇𝑎𝑛𝑑𝑎𝑣𝑎 𝑖𝑛 𝑡ℎ𝑒 𝐶𝑙𝑎𝑠𝑠𝑖𝑐𝑎𝑙 𝐷𝑎𝑛𝑐𝑒𝑠 𝑜𝑓 𝑆𝑜𝑢𝑡ℎ 𝐼𝑛𝑑𝑖𝑎' എന്ന വിഷയത്തിലുള്ള അവരുടെ ഗവേഷണപ്രബന്ധം നൃത്തവിദ്യാർത്ഥികൾക്കും നൃത്തപ്രേമികൾക്കും ഒരുപോലെ ഉപയോഗപ്പെടുന്ന അമൂല്യമായൊരു റഫറൻസ് ഗ്രന്ഥമായിരിക്കുമെന്നതിന് തർക്കമില്ല. (ഞാൻ വായിച്ചിട്ടില്ല.)

സീയായറ്റിലിൽ അവതരിപ്പിക്കാൻ നീനാ പ്രസാദ് തെരഞ്ഞെടുത്തത് ബാണയുദ്ധവും ജ്ഞാനപ്പാനയും ആയിരുന്നു.

ബാണയുദ്ധത്തിലെ 'കാമോപമ രൂപൻ കമനൻ വന്നു നിദ്രയിൽ' എന്നഭാഗമാണ് നീനാ പ്രസാദ് ആദ്യം അവതരിപ്പിച്ചത്. അവതരണത്തിനു മുമ്പ്, വരികളിലെ "അശ്ലീല"മൊക്കെ ഒഴിവാക്കി, കലാകാരിയുടെ വക രംഗോപക്രമണം ഉണ്ടായിരുന്നു; അത് വളരെ ഉപകാരപ്രദവുമായിരുന്നു.

വരികൾ കാണാതെ അറിയില്ലാതിരുന്നതിനാൽ, വയലിനിന്റെ ശബ്ദത്തിൽ പലപ്പോഴും മുങ്ങിപ്പോയ ആലാപനം, വരികളോടു ചേർന്നുള്ള അഭിനയം, നർത്തകിയുടെ വ്യാഖ്യാനം, നൃത്തച്ചുവടുകൾ ഇവയെല്ലാം ഒരുമിച്ച് ആസ്വദിക്കാൻ നന്നേ പാടുപെട്ടു. കഥയറിയാതെ ആട്ടം കാണൽ കഥകളിക്കു മാത്രമുള്ള സവിശേഷതയല്ലെന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞ നേരമായിരുന്നു അത്. (കൂട്ടത്തിൽപ്പറയട്ടെ: ഈ പദത്തിന്റെ മനോഹരമായ കഥകളി ആവിഷ്കാരം കാണേണ്ടതുതന്നെയാണ്.)

ചട്ടപ്രകാരമുള്ള ശരീരചലനങ്ങളെ ബോധപൂർവ്വമുപയോഗിച്ച് വികാരങ്ങളും ആശയങ്ങളും കഥകളും ആവിഷ്കരിക്കുകയാണല്ലോ ഏതു നൃത്തരൂപവും ചെയ്യുന്നത്. ഇതിൽ ആദ്യ രണ്ടുകാര്യങ്ങൾ, മോഹിനിയാട്ടത്തിന്റെ ലാസ്യമായ ശരീരചലനങ്ങളും അവയുപയോഗിച്ച് പ്രകടിപ്പിക്കുന്ന വികാരങ്ങളും, അവതരിപ്പിക്കുന്നയാളുടെ നൈപുണ്യമനുസരിച്ച് എളുപ്പം പ്രേക്ഷകരിലേക്ക് എത്തിക്കാം.

എന്നാൽ ആശയങ്ങളുടെയും കഥകളുടെയും സംവേദനത്തിന് പ്രേക്ഷകരുടെ സഹകരണം കൂടി വേണം. പ്രേക്ഷകരെ “രസം” പിടിപ്പിക്കാൻ, നൃത്തം അതിന്റെ പൂർണ്ണരൂപത്തിൽ ആസ്വദിക്കാൻ അവരെ തയ്യാറാക്കേണ്ടതുണ്ട്. “സ്വപ്നവർണ്ണനയെത്തുടർന്ന് ചിത്രലേഖ പലപല ചിത്രങ്ങൾ വരച്ച് ഉഷയോട് ‘ഇതാണോ ആൾ?’ എന്ന് ചോദിക്കുന്നു” എന്നതിൽനിന്ന് “ഉഷാനിരുദ്ധപ്രേമതീവ്രത എനിക്ക് അറിയാൻ പറ്റുന്നു” എന്നതിലേക്കുള്ള ദൂരം കുറയ്ക്കാൻ മനഃപൂർവ്വമായ ശ്രമം ഉണ്ടാകുമ്പോഴാണ് നൃത്തരൂപങ്ങൾ കൂടുതൽ കൂടുതൽ പ്രേക്ഷകരിലേക്ക് എത്തുന്നത്.

മിക്ക ആൾക്കാർക്കും മനസ്സിലാവുന്ന ഒരുദാഹരണം പറയാം.

ഭരതം എന്ന സിനിമയിലെ 'രാമകഥാ ഗാനലയം' എന്ന ഗാനരംഗം നോക്കുക.

ലളിതമായി പറഞ്ഞാൽ, ഈ പാട്ട് രാമായണത്തിലെ പല സന്ദർഭങ്ങളെയും ഓർമ്മിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് രാമകഥയെ ഒരു സംഗീത-ഭക്തി അനുഭവമായി അവതരിപ്പിക്കുകയാണ്. അയോദ്ധ്യയെ ഒരു ശാരികപ്പക്ഷിയെപ്പോലെ രാമന്റെ കഥ പാടുന്നതായി സങ്കൽപ്പിക്കുന്നതിൽ തുടങ്ങി, വനവാസത്തിലെ സീതയുടെ ദുഃഖവും വിരഹവും, വാൽമീകിയുടെ ആശ്രമവും, ഭരതന്റെ സഹോദരസ്നേഹവും, ഭക്തിയും, ത്യാഗവും, രാമന്റെ പാദുകാപൂജയും എല്ലാം പാട്ടിൽ കടന്നുവരുന്നു.

ഇവിടെ ആസ്വാദനം ഏതെല്ലാം നിലയിലാണെന്ന് നോക്കാം.

സിനിമ കണ്ടിട്ടില്ലാത്ത, മലയാളം അറിയാത്ത ഒരാൾക്ക് ഈ ഗാനരംഗത്തിലെ അഭിനയമുഹൂർത്തങ്ങളും, ഗാനം മാത്രമായി നോക്കിയാൽ അതിന്റെ രാഗവും താളവും ഭക്തിനിർഭരമായ അന്ത്യവും മറ്റും ആസ്വദിക്കാം. കഥാസന്ദർഭം അറിയാവുന്നയാൾക്ക് ഒരു പടികൂടി കടന്ന്, കഠിനവിഷാദക്കയങ്ങളിൽ നീന്തുന്ന നായികാനായകന്മാരുടെ മനോവ്യഥയിൽ പങ്കുപറ്റാം. ഭരതം എന്ന സിനിമ മുഴുവൻ കണ്ടിട്ടുള്ളയാൾക്ക് പാട്ടിന്റെ സ്വാഭാവികമായ വിഷാദവും ആഴത്തിലുള്ള വൈകാരികതയും കൂടുതൽ ആഴത്തിൽ അനുഭവപ്പെടാം. ഇനി മലയാളഭാഷ കൂടി അറിയാവുന്നയാളാണെങ്കിലോ? നേരിട്ട് കഥ പറഞ്ഞുപോകുന്നതിനുപകരം, കഥാപാത്രങ്ങളുടെ ഉള്ളിലെ വികാരങ്ങളുമായി രാമകഥ ഇഴപിരിയാതെ ചേർത്തുവച്ചിരിക്കുന്ന രസം തൊട്ടറിയാം.

നീനാ പ്രസാദിനെപ്പോലെ ലോകത്തിന്റെ പല ഭാഗങ്ങളിലും, പലതരം ആസ്വാദനതലത്തിലുള്ളവർക്കായി മോഹിനിയാട്ടം അവതരിപ്പിക്കുന്നവർ, പ്രേക്ഷകരിൽ പുതിയ ആസ്വാദനാനുഭവങ്ങൾ ഉണർത്തുന്നവർ, ഈ കല മറ്റുള്ളവരിലേക്ക് പകരുകയും അടുത്ത തലമുറയെ അത് മുന്നോട്ടുകൊണ്ടുപോകാൻ പ്രചോദിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവർ, അവർ തന്നെയാണ് കലോപാസനയുടെ യഥാർത്ഥ ദൗത്യം നിർവഹിക്കുന്നത്.

കഥകളിക്ക് ഇവിടങ്ങളിൽ ചെയ്തുവരുന്നതുപോലെ, അവതരിപ്പിക്കാൻ പോകുന്ന കൃതി, അതിന്റെ കഥ, വരികൾ എന്നിവ മുൻകൂട്ടി പ്രേക്ഷകർക്ക് ലഭിച്ചാൽ കുറച്ചധികംപേർക്ക് ഈ നൃത്തരൂപം പരമാവധി ആസ്വദിക്കാൻ കഴിഞ്ഞേക്കും. കൂടുതൽപേർ ആസ്വദിക്കുമ്പോഴാണല്ലോ കലകൾ ജനകീയമാകുന്നത്. ഇന്ദ്രവജ്രയെ പാവങ്ങളുടെ ശാർദ്ദൂലവിക്രീഡിതമാക്കി, ലളിതവും സുഗ്രഹവുമാക്കി, ശ്ലോകം ജനകീയമാക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നപോലെ തന്നെ.

നൃത്താദ്ധ്യാപകരും വിദ്യാർത്ഥികളും ധാരാളമുള്ള സീയായറ്റിലിൽ നീനാ പ്രസാദിന്റെ നൃത്താവതരണം കാണാൻ പ്രേക്ഷകർ താരതമ്യേന കുറവായിരുന്നു എന്നത് മാത്രം ഒരു ഖേദമായി അവശേഷിക്കുന്നു.

PS: മോഹിനിയാട്ടത്തെ അതിന്റെ സാമ്പ്രദായിക ചട്ടക്കൂടുകളിൽ നിന്നും പുറത്തേയ്ക്ക് കൊണ്ടുവരാൻ പരിശ്രമിക്കുന്ന വ്യക്തിയാണ് നീനാ പ്രസാദ് എന്നാണ് എന്റെ അറിവ്. മോഹിനിയാട്ടം പരമ്പരാഗതമായി ഒരു ലാസ്യ നൃത്തരൂപമാണല്ലോ. മൃദുവും ലാവണ്യമാർന്നതുമായ സ്ത്രീസഹജ ചലനശൈലിയാണ് ലാസ്യനൃത്തങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനം. ശൃംഗാരകഥകൾ മോഹിനിയാട്ടത്തിന് പ്രിയമായിമാറുന്നത് ഇക്കാരണം കൊണ്ടാണ്. ദാർശനിക, തത്ത്വചിന്താ കാവ്യമായ ജ്ഞാനപ്പാന, ഭക്തിരംഗങ്ങളിൽ ഒഴികെ, അഭിനയപ്രധാനമായ മോഹിനിയാട്ടത്തിന്റെ ചട്ടക്കൂടിൽ അത്ര സ്വാഭാവികമായി ഒതുങ്ങിയില്ല എന്നാണ് എന്റെ അശിക്ഷിതമായ (untrained) അഭിപ്രായം.